خیلی از ممیزیهای فنی سئو پر از یافتههای ریز و درشت هستند، اما در نهایت همانطور که روی میز مدیران یا تیم فنی خاک میخورند، هیچ تغییری در سایت ایجاد نمیشود. در این مطلب از سری مطالب وبلاگ پارس وی دی اس به ممیزی سئو چیست؟ +۱۰ اشتباه متداول در فرآیند ممیزی سئو میپردازیم.
گاهی تقصیر کارفرماست که توجه نمیکند، ولی در اغلب مواقع، خودِ گزارش مقصر اصلی است. یافتهها درست بررسی نشدهاند، اولویتبندی بر اساس اعداد و ارقام بیربط ابزارها انجام شده، یا آنقدر کلی و مبهم نوشته شدهاند که برنامهنویس از همان اول میگوید «به دردِ این ماه نمیخورد». اگر میخواهید گزارشتان خاکخوری نشود، این ۱۰ اشتباه را کنار بگذارید.
ممیزی سئو چیست؟
ممیزی در اینجا یعنی معاینهی کامل فنیِ سایت، درست مثل همان کاری که پزشک موقع چکآپ کامل با بدنتان میکند. اما فرقش این است که اینجا به جای بدن، موتورهای جستجو را معاینه میکنیم تا ببینیم چطور سایت شما را میبینند و چقدر برایشان قابل فهم و دسترسی است. ممیزی فنی سئو یعنی اینکه شما با ابزارهای مختلف مثل خزندهها، کنسول گوگل و لاگ سرور بروید اطلاعات سایت را نگاه کنید تا این ۴ تا سؤال اساسی را جواب دهید:
۱. آیا گوگل اصلاً میتواند به صفحههای شما برسد؟
۲. آیا گوگل صفحه را درست میفهمد؟
۳. آیا گوگل صفحه را در نتایج خودش ذخیره (ایندکس) کرده؟
۴. اگر مشکلی هست، ریشهاش کجاست و چقدر به کسبوکارمان ضربه میزند؟
فرق ممیزیِ خوب با بدی که در متن به آن اشاره شده، این است که یک ممیزیِ خوب فقط نمیگوید فلان جا خطاست؛ بلکه دقیقاً مثل یک کارآگاه، میگوید «علت این خطا چیست، چقدر برای فروش و بازدید شما ضرر دارد، و دقیقاً به برنامهنویس سایت بگو چه تغییری در کد بدهد تا برای همیشه درست شود».
در یک کلمه: ممیزی فنی سئو، چکآپ سلامت فنی سایت از چشم گوگل است تا مطمئن شوید نه تنها محتوای خوبی دارید، بلکه زیرساختِ سایت هم طوری است که گوگل بتواند آن را به راحتی ببیند، بفهمد و به کاربران نشان دهد.
۱۰ اشتباه خطرناک در بررسی ممیزی سئوی سایت
۱. خزنده را بدون روشن بودن جاوااسکریپت اجرا میکنید
خیلی از بازرسان سئو، خزنده را روی حالت عادی روشن میکنند و غافلاند که نصف محتوای صفحات با جاوااسکریپت بار میشود. ابزارهایی مثل Screaming Frog اگر گزینهٔ رندر را فعال کنید، هم نسخهٔ خام HTML و هم نسخهٔ نهایی که مرورگر نشان میدهد را به شما نمایش میدهند. این مقایسه به شما نشان میدهد که چه تگهای کنونیکال، چه لینکهای داخلی یا چه بخشهایی از محتوا فقط بعد از اجرای اسکریپت ظاهر میشوند. گوگل معمولا این صفحات را درست میبیند، ولی خزندههای هوش مصنوعی جدید اغلب اصلاً جاوااسکریپت اجرا نمیکنند.
یعنی صفحهای که در گوگل رتبهی خوبی دارد، ممکن است برای چتباتها کاملا نامرئی باشد. برای اینکه حرفتان محکم باشد، حتماً یافتههای خزنده را با ابزار بررسی URL در کنسول جستجوی گوگل تطبیق دهید؛ چون نمایش گوگل از صفحه، سندِ بینظیری است که هیچ برنامهنویسی نمیتواند آن را رد کند.
۲. گزارش نمایهسازی کنسول جستجو را دستکم میگیرید
این گزارش را زیر بخش Indexing > Pages پیدا میکنید و تنها جایی است که گوگل به شما میگوید یک صفحه دقیقا چه وضعیتی دارد؛ ایندکس شده، خزش شده اما ایندکس نشده، کشف شده اما ایندکس نشده، یا سافت ۴۰۴! خیلی از افراد وقتی میبینند تعداد زیادی صفحه در بخش ایندکس نشده است، وحشت میکنند؛ درحالیکه بسیاری از این وضعیتها کاملا طبیعی هستند.
مثلاً صفحاتی که تگ کنونیکال دارند یا با دستور noindex بسته شدهاند، نباید ایندکس شوند. مشکل اصلی جایی است که صفحات کلیدی و پربازدیدتان را در دستهبندی «خزش شده اما ایندکس نشده» یا «کشف شده اما ایندکس نشده» میبینید و تعدادشان مدام بالا میرود. این همان زنگ خطری است که باید به آن رسیدگی کنید، نه اعداد و ارقام کلی که همه را یکسان فرض میکنید.
۳. بهجای قالب، تصادفی از صفحات نمونه برمیدارید
اگر قرار است از میان هزاران صفحه، تعدادی را بررسی کنید، هرگز تصادفی انتخاب نکنید. به جای این کار، بر اساس نوع قالب (template) جلو بروید؛ مثلا چند نمونه از صفحات محصول، چند نمونه از دستهبندیها، چند نمونه از بلاگ و چند نمونه از صفحات فیلترشده. چرا؟ چون اکثر خطاهای فنی، خطاهای قالبی هستند. یک اشتباه در تگ کنونیکالِ قالب محصول، یعنی همهٔ ۴۰٫۰۰۰ صفحهٔ محصول دچار مشکل شدهاند.
اگر نمونهتان فقط سه تا پست وبلاگ و یک صفحهٔ تماس باشد، اصلاً متوجه این فاجعه نمیشوید و در عوض، یک مشکل بیارزش را گزارش میدهید. از طرفی، وقتی بر اساس قالب پیش میروید، برنامهنویس هم به راحتی میتواند هزینهٔ رفع مشکل را برآورد کند؛ اما هیچ کس نمیتواند برای لیستی از ۴۰٫۰۰۰ آدرس، زمان تعیین کند.
۴. فقط به یک منبع داده اکتفا میکنید
هیچ ابزاری همهچیزدان نیست. خزنده فقط صفحاتی را میبیند که لینک دارند یا بهش دادید، بنابراین صفحات یتیم را اصلا نمیبیند. کنسول جستجو نظر گوگل را میگوید ولی دلیلش را نمیگوید. ابزار تحلیلی هم فقط بازدیدهای انسانی را ثبت میکند و خبری از فعالیت رباتها در آن نیست. تنها جایی که همهٔ درخواستهای رباتها را میتوانید ببینید، لاگهای سرور شماست. محدودیت سرعت خزش، خطاهای مقطعی ۵۰۰، و خزش بیش از حد روی صفحات بیارزش، فقط در لاگها خودشان را نشان میدهند.
اگر به لاگ دسترسی ندارید، گزارش Crawl Stats در کنسول جستجو کمکتان میکند؛ هرچند نمونهای است، اما کلی دید بهتان میدهد. قانون طلایی این است: هر توصیهای که میخواهید به تیم فنی بدهید، حداقل در دو منبع مختلف تأیید کنید. اگر دو منبع با هم تناقض داشتند، خودِ این تناقض معمولاً ارزشمندترین یافتهتان است.
۵. حرف ابزار را بدون چون و چرا قبول میکنید
خزندهها گاهی عنوان یا تگ H1 را در صفحاتی گمشده اعلام میکنند که همه چیزشان سر جاست، یا کد وضعیت ۴۲۹ و ۵۰۳ را ثبت میکنند درحالیکه تقصیر خود خزنده است که بیش از حد سریع به سرور حمله کرده. قبل از اینکه هر خطایی را وارد گزارش کنید، حتماً خودتان صفحه را باز کنید و با چشم ببینید. برای تأیید کد وضعیت، یک دستور سادهٔ cURL اجرا کنید.
این کار برای هر کدام از یافتهها فقط چند دقیقه زمان میبرد، اما جلوی یک فاجعه را میگیرد؛ چیزی بدتر از اینکه یک برنامهنویس نصف روز را پای یک مشکل خیالی وقت بگذارد، نیست. وقتی یک برنامهنویس یک بار بفهمد که گزارش شما پر از اشتباه است، تا مدتها به هیچ توصیهی دیگری از شما اعتماد نمیکند.
۶. گزارشِ صرفِ علائم، بهجای ریشهیابی علت
ارائهٔ گزارشی مبنی بر وجود ۱۲٫۰۰۰ صفحهٔ تکراری تنها یک دادهٔ خام و سطحی محسوب میشود و فاقد ارزش تحلیلی است. یافتهٔ واقعیِ ممیزی، باید به شناسایی مکانیزم تولید این تکراریها بپردازد؛ برای نمونه، نقص در مدیریت پارامترهای کوئریِ سیستم فیلترینگ، یا پیکربندی نادرستِ سیستم مدیریت محتوا (CMS) که بهطور خودکار از هر صفحه، یک نسخهٔ ثانویه با آدرسی متفاوت ایجاد میکند.
اگرچه یک توسعهدهنده قادر است در کوتاهمدت این حجم از صفحات تکراری را حذف کند، اما تا زمانی که ساختار زیربناییِ تولید آنها اصلاح نشود، با هر بهروزرسانی یا افزودن فیلتر جدید، مجدداً بازتولید خواهند شد. هزینهٔ شناسایی علت ریشهای همواره بالاتر از تهیهٔ یک لیست ساده است، اما این دقیقاً همان وظیفهٔ تخصصیست که کارفرما برای انجام آن هزینه میپردازد. بنابراین، همواره بر «چرایی» ایجاد یک مشکل متمرکز شوید، نه صرفا بر تعداد مصادیق آن.
۷. اولویتبندی بر اساس شدتِ ابزار، نه شدتِ تأثیر بر کسبوکار
خزندههای خودکار، اولویت و شدت خطاها را صرفاً بر اساس الگوریتم داخلی و نوعِ فنیِ مشکل طبقهبندی میکنند؛ درحالیکه از ارزش تجاری صفحات، میزان فروشِ قالبهای خاص، یا اولویتهای استراتژیک سازمان آگاهی ندارند. پیامد این رویکرد آن است که فهرستی از خطاهای کماهمیت در صدر گزارش جای میگیرند، در حالی که یک نقصِ حیاتیِ رندرینگ در قالبِ پرفروشترین صفحهٔ محصول، در بخشهای انتهایی و نادیدهگرفتهشدهٔ گزارش گم میشود.
بهعنوان مثال، ممکن است یک ابزار، خطاهای متعددی را برای عنوان صفحه در بیرون از تگ <head> ثبت کند، درحالیکه تمامیِ آن صفحات، مربوط به قالبی هستند که از پیش در برنامهٔ بازطراحیِ تیم، حذف شدنی محسوب میشوند. پیش از هر گونه اولویتبندی، باید با کارفرما نشست و مشخص کرد که کدام صفحات از نظر راهبردی، بیشترین سهم در درآمد یا نرخ تبدیل را دارند، اهداف سهماههٔ آتی سازمان چیست، و فروشندگان ارشد کدام صفحات را به مشتریان ویژه ارجاع میدهند. در ادامه، یافتههای تأییدشده را بر اساس مؤلفههای تجاریِ مذکور رتبهبندی کنید، نه بر اساس نشانگرهای رنگیِ صرفاً فنیِ ابزارها.
۸. ارائهٔ توصیه بدون شناخت دقیقِ معماریِ سایت
هیچ تغییری مانند افزودن ریدایرکت، اصلاح تگ کنونیکال، حذف آدرس، یا اعمال دستور noindex، صرفاً محدود به همان صفحه نخواهد بود و همواره دارای عوارض ثانویه بر ساختار لینکدهی داخلی است. برای نمونه، اعمال noindex بر روی یک صفحهٔ دستهبندیِ فیلترشده، بهمرور جریان انتقال اعتبار (PageRank) و لینکهای داخلیِ رسیده به محصولات زیرمجموعه را مختل کرده و دسترسی خزندهها به آنها را دشوار میسازد. همچنین، ریدایرکت کردن انبوهی از آدرسهای قدیمی به صفحهٔ اصلی، اغلب توسط گوگل بهعنوان خطای سافت ۴۰۴ (Soft 404) تفسیر میشود که منجر به اتلاف ارزشِ لینکهای ورودی میگردد.
بنابراین، پیش از ارائهٔ هر توصیهای، لازم است نقشهٔ جامعی از پیوندهای ورودی و خروجیِ صفحهٔ مورد نظر ترسیم شود. باید بررسی کنید که آیا صفحه در منوی اصلی، فوتر، یا نقشهٔ سایت (Sitemap) قرار دارد یا خیر و آیا صفحهٔ دیگری وجود دارد که مسیر دسترسیِ آن، منحصراً به این صفحه وابسته باشد. در صورت مثبت بودن پاسخ، اعمال تغییراتِ بدون پشتوانهٔ تحلیلی، میتواند کل معماریِ اطلاعاتیِ سایت را با اختلال مواجه سازد.
۹. نگارش توصیههای کلی و غیرقابلاندازهگیری
جملات کلی نظیر بهبود سرعت بارگذاری، اصلاح تگهای کنونیکال یا بهبود ساختار لینکسازی داخلی را نمیتوان بهعنوان یک توصیهٔ فنیِ اجرایی در نظر گرفت. یک توسعهدهنده با مطالعهٔ چنین توصیههایی، مبهم بودنِ دقیقِ خواسته را احساس کرده و برای شفافسازی ناچار به سؤال مجدد از شما خواهد شد؛ این ابهام، کافی است تا تسک مربوطه به انتهای صف اولویتهای توسعه رانده شده و بهمرور به فراموشی سپرده شود. یک توصیهٔ اثرگذار، باید بهوضوح مشخص کند که مشکل بر روی کدام قالب یا صفحه خاص واقع شده، علت ریشهایِ فنیِ آن چیست، خروجی مطلوب به چه میزانِ عددی یا عملکردی تعیین شده (مثلاً کاهش زمان بارگذاری به کمتر از ۲٫۵ ثانیه)، و چه تغییرِ مشخصی در کد باید اعمال شود.
برای نمونه، بهجای عبارت مبهم سرعت را بهبود دهید، توصیه کنید که: «برای بهبود شاخص LCP در قالبِ صفحات محصول، تصویر هیرو که توسط اسکریپت بارگذاری تأخیری (lazy-load) فراخوانی میشود، باید از این حالت خارج شده و اولویتِ بارگذاری (fetchpriority) آن به «high» تنظیم گردد تا زمان نمایش محتوای اصلی به زیر ۲٫۵ ثانیه برسد.» این سطح از شفافیت، یک تسکِ قابل برآورد و اجرا را برای تیم فنی فراهم میآورد.
۱۰. تجویزِ روشِ پیادهسازی فنی بهجای تعیینِ خروجیِ مطلوب
نقش شما بهعنوان متخصص سئو، تعیینِ خروجیِ عملکردی و چهارچوبِ محدودیتهای لازم است، نه نگارشِ جزئیاتِ صرفاً کدنویسی. بهجای آنکه مشخص کنید توسعهدهنده دقیقا چگونه کد بنویسد، تعیین کنید که نتیجهٔ نهایی چه باید باشد؛ برای نمونه، قید کنید که «تگ کنونیکالِ صفحاتِ دارای صفحهبندی، میبایست بهصورت ارجاع به خود (Self-referential) تنظیم شود» یا «محتوای اصلی و کلیدیِ محصول، حتماً باید در پاسخِ اولیهٔ HTML (بدون نیاز به اجرای مجدد اسکریپت) به مرورگر ارسال گردد».
اگرچه ارائهٔ یک رویکردِ پیشنهادی مجاز است، اما همواره باید در نظر داشت که تیم فنی از محدودیتهای فریمورکِ مورد استفاده، وابستگیهای کدبیس و برنامههای آتیِ خود بر روی آن مؤلفه، آگاهی کاملتری دارند. ارائهٔ نسخهٔ دقیق و از پیشتعیینشدهٔ پیادهسازی، نه تنها احتمال بروز بحثهای فرسایشیِ فنی را افزایش میدهد، بلکه انعطافپذیریِ تیم را برای انتخاب مؤثرترین مسیر، سلب میکند. تعیینِ «معیارهای پذیرش» (Acceptance Criteria) شفاف، به توسعهدهنده اجازه میدهد تا دقیقاً بداند هدف نهایی چیست و بهترین سازوکارِ فنی را برای دستیابی به آن، مطابق با زیرساختِ موجود، انتخاب نماید.
جمعبندی:
یک خزندهٔ خودکار میتواند در زمانی کمتر از ۱۰ دقیقه، سیاههای بلندبالا از کاستیهای فنی را در اختیار شما قرار دهد؛ اما ارزشِ واقعیِ یک ممیزی، به فرآیندی فراتر از این خروجیِ خام تعلق دارد. کارفرما در ازای خدماتی هزینه میپردازد که عبارتند از: اعتبارسنجیِ دستیِ صحتِ خطاهای ابزارها، تفکیک مشکلات واقعی از هشدارهای کاذب، سنجشِ اولویتِ تجاریِ هر مشکل بر اساس اهدافِ سازمان، و در نهایت، تدوینِ نسخهای عملیاتی و کاملاً شفاف که تیم توسعه بتواند بدون نیاز به تفسیرِ مجدد، بیدرنگ بر روی آن اقدام کند.
برای دستیابی به یک ممیزیِ حرفهایی و اثرگذار، باید از نهگامِ اشتباهِ پیشگفته پرهیز نمود. گزارش نهایی شما باید همچون یک نقشهٔ راهِ دقیق باشد، نه یک هشدارِ مبهم و تنشزا؛ بهوضوح شرح دهد که دقیقاً چه چیزی در چه قالبی دچار اختلال است، چرا این اختلال برای بازدید، تجربهٔ کاربری یا فروش مخاطرهآمیز است، اصلاحِ آن چه هزینه و زمانبندیای خواهد داشت، و در صورت رفع، چه منفعتِ عینی و اندازهپذیری را برای کسبوکار به ارمغان میآورد. به خاطر داشته باشید، توصیههای شفاف و کارشناسیشده، مسیر را برای تیم فنی هموار میسازد، در حالی که توصیههای کلی و اثباتنشده، صرفاً به اتلافِ زمان و انرژیِ نیروهای متخصص میانجامد.
